Δ) Ασφάλεια, Μετανάστευση και εθνικές προκαταλήψεις

Από τις προηγούμενες αναρτήσεις γίνεται φανερό ότι στις εκλογές της 6^ης του Μάη το ενδιαφέρον έχει μετατοπιστεί από τα θέματα που συνεπάγεται η πολιτική των μνημονίων και της σκληρής λιτότητας (περιστολή κοινωνικού κράτους, εργατικών δικαιωμάτων και αποδοχών, ανεργία, φτώχεια και άλλα πολλά) στην επίλυση του μεταναστευτικού ζητήματος. Οι όροι με τους οποίους διεξάγεται αυτή η συζήτηση είναι λίγο πολύ αποπροσανατολιστικοί, μη επιστημονικοί και ακραίοι.
Το μεγαλύτερο ζήτημα ελευθερίας και αξιοπρέπειας του πλανήτη βάλθηκαν να το λύσουν κατά την προεκλογική περίοδο οι πολιτικοί αρχηγοί που το έθεσαν στο επίκεντρο. Τα πορίσματα της επιστήμης και ειδικά της κοινωνιολογίας (της οποίας είναι ένα από τα βασικά αντικείμενα έρευνας και θεωρίας) στην συγκεκριμένη συζήτηση δεν έχουν (συ)ζητηθεί. Το ζητούμενο βέβαια δεν είναι η αντιμετώπιση του ζητήματος, αλλά η δημιουργία κατάλληλου πολιτικού κλίματος που ευνοεί ψηφοθηρικά μια συγκεκριμένη ιδεολογία και τις κομματικές παρατάξεις που την υιοθετούν.

Το φαινόμενο της μετανάστευσης δεν είναι σύγχρονο αλλά διαχρονικό και εκδηλώνεται με την συμβολή πολλών παραγόντων. Η μετακίνηση ενός ατόμου ή πληθυσμιακών ομάδων από τη χώρα καταγωγής τους σε μια άλλη με σκοπό τη μόνιμη ή προσωρινή εγκατάστασή τους και η οποία πραγματοποιείται για οικονομικούς, κοινωνικούς και πολιτικούς λόγους είναι αυτό που ονομάζουμε μετανάστευση. Για χιλιάδες χρόνια οι άνθρωποι μετακινούνται μέσα στο χώρο και στον χρόνο με την παρότρυνση ή την προσδοκία να γλιτώσουν από τον υπερπληθυσμό ή την έλλειψη αποθεμάτων της γης, την φτώχεια, και τις καταπιεστικές κοινωνίες ή κυβερνήσεις ή ελκυόμενοι από νέες ευκαιρίες, υλικές αποδοχές και την ευκαιρία να διατηρήσουν έναν παλιό τρόπο ζωής ή να αναπτύξουν έναν καινούργιο…

Στις μέρες μας η επιστήμη έχει αναπτύξει διάφορες κατηγορίες για να περιγράψει καλύτερα το φαινόμενο της μετανάστευσης. Έτσι μπορούμε να μιλάμε για εσωτερική ή εξωτερική μετανάστευση, για οικονομικούς μετανάστες ή για πολιτικούς πρόσφυγες. Οι περισσότερες δυτικές κοινωνίες του 20^ου αιώνα, ιδιαίτερα αυτές που χαρακτηρίζονται ως αναπτυγμένες, έχουν δεχτεί ή δέχονται ακόμη κύματα μεταναστών, δηλαδή ατόμων που λόγω των δύσκολων οικονομικών-κοινωνικών συνθηκών στη χώρα τους μετακινούνται σε μια άλλη χώρα προκειμένου να πετύχουν καλύτερους όρους ζωής (οικονομικοί μετανάστες). Από την άλλη πλευρά, τα άτομα τα οποία εγκαταλείπουν τη χώρα τους λόγω των πολιτικών διώξεων που υφίστανται σ’ αυτήν ονομάζονται πολιτικοί πρόσφυγες. Επομένως η εξωτερική μετανάστευση αναφέρεται στη διεθνής μετανάστευση, στην μόνιμη ή προσωρινή μετεγκατάσταση από το ένα κράτος σε ένα άλλο. Επίσης η εκούσια επιστροφή μεταναστών ή ομογενών στη χώρα γέννησης ή καταγωγής τους ονομάζεται παλιννόστηση.  Απεναντίας, η μετακίνηση ενός ατόμου ή πληθυσμιακών ομάδων στα πλαίσια του ίδιου κράτους-έθνους, από έναν οικισμό σε έναν άλλο ή από την ύπαιθρο στα αστικά κέντρα και το αντίστροφο ονομάζεται εσωτερική μετανάστευση. Η μετακίνηση ενός φοιτητή από την πόλη του σε μια άλλη για να σπουδάσει ή η αναζήτηση εργασίας ενός ατόμου στην κοντινή πόλη του χωριού στο οποίο έχει μεγαλώσει αποτελούν παραδείγματα εσωτερικής μετανάστευσης. Υπό αυτήν την έννοια λοιπόν και με βάση τα προηγούμενα οδηγούμαστε στο αβίαστο συμπέρασμα ότι ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ.

Ειδικά όσον αφορά την Ελλάδα η «απειλή» των μεταναστών στοιχειοθετείται με επιχειρήματα τύπου: «αλλοίωση του πολιτισμού και της κουλτούρας της χώρας», «η ελληνική οικονομία δεν αντέχει άλλο αριθμό μεταναστών», «ποσόστωση» κτλ κτλ. Η δική μου γνώμη σχηματίζεται λαμβάνοντας υπ' όψιν δύο γεγονότα: α) ότι η Ελλάδα εκτός από χώρα υποδοχής υπήρξε και χώρα αποστολής μεταναστών και μάλιστα με δεδομένη την κοιν/πολιτικη κατάσταση σήμερα διαφαίνεται νέο μεγάλο κύμα μετανάστευσης ελλήνων πολιτών, β) οι μετανάστες «έποικοι» ή «εισβολείς» ή απλώς ξένοι συνήθως νοούνται οι προερχόμενοι από τις οικονομικά αναπτυσσόμενες χώρες δηλ. οι «έγχρωμοι», οι οικονομικά εξαθλιωμένοι, οι πρόσφυγες και ιδιαίτερα όσοι είναι μουσουλμανικών θρησκευτικών πεποιθήσεων (ρατσισμός). Δεν αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, ούτε τυγχάνουν της ίδιας κοινωνικής αποδοχής μετανάστες προερχόμενοι από την ΕΕ ή από την αναπτυγμένη Δύση (π.χ. ο αλλοδαπός διευθυντής πολυεθνικής που δραστηριοποιείτε στην Ελλάδα) 

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=107180 . 

Όμως, πριν φτάσουμε να εξετάσουμε το φαινόμενο της μετανάστευσης ως ζήτημα (εθνικής) ασφάλειας θα πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να το εντάξουμε στο ευρύτερο φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης και της χρησιμοποίησης του από το πολιτικό λόγο ή το πολιτικό παιχνίδι.

Στην έρευνα που πραγματοποίησε το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ) με τίτλο: «Όψεις μετανάστευσης και μεταναστευτικής πολιτικής στην Ελλάδα σήμερα» http://www2.ekke.gr/open_books/EKKE_BOOK_10.pdf (συλλογικό έργο) ένας από τους ερευνητές ο Γιάννης Μιχελογιαννάκης (διεθνολόγος) θεωρεί ότι η διασύνδεση μεταξύ μετανάστευσης και ασφάλειας είναι ιδιαίτερα προκλητική και προβληματική, επειδή είναι άκρως υποκειμενική. Από την δική του έρευνα με τίτλο: «Η μετανάστευση ως δίλημμα ασφάλειας» έχω ξεχωρίσει ορισμένα θέματα, τα οποία τα παρουσιάζω με δική μου σειρά (αρίθμηση) και με δική υπογράμμιση (κεφαλαία). Δώστε την προσοχή σας…

1) « Η παγκοσμιοποίηση, στην ουσία, διαμορφώνει το περιεχόμενο της ανθρώπινης ασφάλειας το οποίο περιλαμβάνει : α) τη φυλετική και εθνοτική σύγκρουση.. β) την οικονομική αβεβαιότητα.. γ) την περιβαλλοντική υποβάθμιση.. δ) τις επιδημιολογικές απειλές … Στο παγκοσμιοποιημένο διεθνές περιβάλλον στο οποίο τα περισσότερα εμπόδια στη κυκλοφορία του κεφαλαίου, των εμπορευμάτων, των πληροφοριών και (ορισμένων κατηγοριών) ατόμων [εργατικό δυναμικό] έχουν εξαλειφθεί, η αντίφαση της ελεύθερης εξόδου και της περιορισμένης εισόδου έχει γίνει πιο ευδιάκριτη από ποτέ … Στην εποχή της οικονομικής παγκοσμιοποίησης τα κράτη είναι αδύνατον να αποτρέψουν τη μετανάστευση, μολονότι έχουν τη δύναμη να την οδηγήσουν σε παράνομα κανάλια, ελέγχοντας τα νόμιμα. Τα κράτη όχι μόνο δεν έχουν την ικανότητα αλλά ούτε και την πολιτική βούληση να αποτρέψουν την παράνομη μετανάστευση, καθώς πολλοί εργοδότες και καταναλωτές βασίζονται σ’ αυτήν για να είναι ανταγωνιστικοί και μπορούν να ασκήσουν πίεση υπέρ αυτής. Έτσι υιοθετούνται πολιτικές οι οποίες ισορροπούν μεταξύ της διασφάλισης του μέγιστου οικονομικού οφέλους και της αντιμετώπισης του φόβου που προκαλεί η μετανάστευση σε μερίδα του πληθυσμού..».

2) « Η μετανάστευση γίνεται ζήτημα ασφάλειας όταν ο γηγενής πληθυσμός αισθάνεται την ανάγκη να προστατευθεί ενάντια στον "ξένο". Αναπτύσσεται έτσι ένα πλαίσιο "διλήμματος ασφάλειας" που διαμορφώνεται από τις εξής αντιλήψεις α) τον κοιν/οικονομικό αντίκτυπο, δηλαδή, τον αντίκτυπο στο εισόδημα, στην αγορά εργασίας, την εκπαίδευση, το περιβάλλον, την εγκληματικότητα. β) την αντίληψη που δημιουργείται σχετικά με τις προθέσεις των μεταναστών (μελλοντικές εδαφικές αξιώσεις, τρομοκρατία κτλ). γ) την αφομοίωση και την αντιληπτική διαφορετικότητά τους. Πχ. η άρνηση των μεταναστών να μάθουν τη γλώσσα του κράτους που τους φιλοξενεί μπορεί να αυξήσει την αντίληψη απειλής στον πληθυσμό οικοδεσποτών. δ) την αναρχία η οποία αναφέρεται στην αντίληψη του πληθυσμού της χώρας υποδοχής για τη δυνατότητα του κράτους που τους φιλοξενεί να διασφαλίσει τα σύνορά του και να προστατεύσει τους πολίτες του από την υπερβολική μετανάστευση. Οι παράμετροι αυτοί διαμορφώνουν την αντίληψη [και το μέγεθος] της απειλής… 

Αυτή η στάση της πλειονότητας απέναντι στους μετανάστες και τις μειονότητες έχει κωδικοποιηθεί με τον όρο "εθνικός αποκλεισμός".. Μία από τις [πολλές] πτυχές του εθνικού αποκλεισμού αναφέρεται στις ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΕΙΣ δηλαδή στις γενικευμένες δυσμενείς απόψεις σχετικά με μια ή περισσότερες εθνικές ομάδες … [Μία άλλη] πτυχή του εθνικού αποκλεισμού αναφέρεται στην ύπαρξη διαδικασίας κοινωνικής ένταξης των μεταναστών. Εδώ γίνεται αναφορά στην άποψη ότι οι μετανάστες θα γίνουν γρηγορότερα και ομαλότερα αποδεκτοί, εάν ΑΠΑΡΝΗΘΟΥΝ, δημόσια τουλάχιστον, την εθνική τους ταυτότητα και εάν προσαρμοσθούν στους νόμους και τις κοινωνικές συμβάσεις της πλειονότητας. Αυτό το φαινόμενο αναφέρεται ως "επιμονή στη συμμόρφωση των μεταναστών στο νόμο", μία άποψη που έχει παρουσιαστεί με συνέπεια από πολλούς πολιτικούς ως ο "ευκολότερος" τρόπος για τους μετανάστες να γίνουν αποδεκτοί στις κοινωνίες κρατών στα οποία μένουν.. ».

3) « Η σύνδεση της μετανάστευσης με την ασφάλεια έχει γίνει μέρος του πολιτικού παιγνιδιού στις δυτικές κοινωνίες. Οι απόψεις σχετικά με τις καταλληλότερες λύσεις ποικίλουν, υπάρχει όμως κοινή συναίνεση στο γεγονός ότι η μετανάστευση είναι μία πρόκληση για την εσωτερική και εξωτερική ασφάλεια με αποτέλεσμα την υιοθέτηση από κυβερνήσεις, κόμματα και φορείς της ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Η σχετική επιχειρηματολογία επικεντρώνεται στο trafficking, στο οργανωμένο έγκλημα, στο λαθρεμπόριο όπλων, στο ξέπλυμα μαύρου χρήματος, στον ισλαμικό ριζοσπαστισμό και στην τρομοκρατία που υποστηρίζεται από χώρες με μεγάλο αριθμό μεταναστών. Καθεμία από τις περιπτώσεις αυτές περιλαμβάνει μια διαφορετική απειλή και ένα κοινό παρονομαστή, τον μετανάστη… Τα ακροδεξιά πολιτικά κόμματα πιέζουν τις κυβερνήσεις και επιζητούν αυστηρότερα μέτρα ενάντια στους "ΕΙΣΒΟΛΕΙΣ". Υιοθετούν απόψεις ενός χαοτικού κόσμου, ενός πολιτισμού σε παρακμή που απειλείται από μεν το εξωτερικό από τους "βαρβάρους" από δε το εσωτερικό από μια έλλειψη ηθικών αξιών και την παρουσία του εχθρού "εντός των πυλών"… Οι περισσότερες δημοκρατικές κοινωνίες αρνούνται να υιοθετήσουν ακραίες λύσεις (πχ. μαζική απέλαση των μεταναστών), αποδεχόμενες, όμως, τη βασική λογική της σχέσης ασφάλειας και μετανάστευσης [,δηλαδή, αυστηρότερη φύλαξη των συνόρων (βλ. π.χ. φράχτης στον Έβρο, στην Ισπανία και αλλού)].»

Κλείνω, θέλοντας να πω ότι ο τρόπος που εκλαμβάνουμε (είτε ατομικά, είτε ομαδικά, είτε ως φορείς μιας εθνικής ταυτότητας) «την απειλή» είναι τελικά πολύ πιο σημαντικός για τον σχηματισμό της ΦΟΒΙΑΣ μας, από οποιαδήποτε πραγματική απειλή. Γιατί είναι δύσκολο να δούμε ότι η ανάμιξη των πληθυσμών θα εμπλουτίσει και θα δώσει μια νέα δυναμική στον πολιτισμό της κοινωνίας υποδοχής; Πως μπορεί να θεωρείται λογική η υπόθεση ότι οι μεταναστευτικές κοινότητες είναι ικανές να απειλήσουν ή να καταστρέψουν την οντότητα της κοινωνίας της οποίας αποτελούν μέρος και η οποία προσφέρει ελπίδα για μια καλύτερη ζωή;

α) Πως αποτυπώνει η έρευνα τις στάσεις και τις αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες τον Φεβρουάριο του 2007, όταν δηλαδή το ζήτημα δεν χρησιμοποιείται για ιδεολογικούς ή για ψηφοθηρικούς λόγους;

http://www.iom.gr/inst/iom/gallery/Events/MME%20&%20Stereotupa/Presentation_VPRC.pdf

β) Τον Απρίλιο του 2012 η πλειονότητα των ελλήνων πολιτών (80%) πιστεύει ότι πρέπει: «Να φύγουν όλοι από τη χώρα…»

http://www.tovima.gr/society/article/?aid=452418

γ) Ποιος ο ρόλος των ΜΜΕ σ’ αυτήν την εξέλιξη; Ο Τύπος αντανακλά την κυβερνητική πολιτική για τους μετανάστες; 

http://www.annatriandafyllidou.com/30/section.aspx/112  

δ) 10 αλήθειες για την μετανάστευση:

http://www.i-red.eu/resources/news-files/10-alithies.pdf

ε) Τελικά από τι υποφέρει η Ευρώπη; 

Λέει ο Χάμπερμας: «Η δημοκρατία εξαρτάται από τη δυνατότητα του λαού να πιστεύει πως υπάρχει ορισμένο περιθώριο ελιγμών, το οποίο µας επιτρέπει να διαμορφώνουμε το μέλλον και να αντιμετωπίζουμε όλες τις προκλήσεις του. »

http://www.tanea.gr/kosmos/article/?aid=4612020

Βλ. ΕΚΚΕ «Όψεις μετανάστευσης και μεταναστευτικής πολιτικής στην Ελλάδα σήμερα» http://www2.ekke.gr/open_books/EKKE_BOOK_10.pdf

ΕΚΚΕ «Ενσωμάτωση της Δεύτερης Γενιάς Μεταναστών στην Ελληνική Κοινωνία» http://estia.hua.gr:8080/dspace/bitstream/123456789/1050/1/Haliapa_Anastasia_Phd.pdf

Βικιπαίδεια Μεταναστευτικό ζήτημα στην Ελλάδα

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B5%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%B6%CE%AE%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%B1_%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD_%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1

Η μάχη για την πλατεία Αττικής

http://www.dailymotion.com/video/xf77k1_y-yyyy-yyy-yyy-yyyyyyy-yyyyyyy_people#from=embed

ΤΟΠΟΙ ΖΩΗΣ-ΤΟΠΟΙ ΙΔΕΩΝ: Βιοπολιτική

 http://www.youtube.com/watch?v=No1JTntYsJw&feature=related

Απόστολος Βεΐζης, ΓΧΣ: Ο φράκτης θα φέρει και άλλο θάνατο εδώ
Greece plans sweep of migrants and asylum-seekers
http://www.amnesty.org/en/news/greece-plans-sweep-migrants-and-asylum-seekers-2012-04-02